WHATSAPPYAZIŞMALARI, EKRAN GÖRÜNTÜLERİ VE HUKUKA AYKIRI DELİL SORUNU
(TCK – CMK – ANAYASA – KVKK ÇERÇEVESİNDE KAPSAMLI İNCELEME)
GİRİŞ
Dijitalleşmenin hız kazanmasıyla birlikte kişiler arası iletişimin büyük bir bölümü WhatsApp, Telegram ve benzeri anlık mesajlaşma uygulamaları üzerinden gerçekleştirilmektedir. Bu yazışmalar, özellikle ceza soruşturmaları ve hukuk davalarında delil olarak sıklıkla kullanılmaktadır. Ancak uygulamada en çok yapılan hata, her dijital verinin doğrudan delil olarak kabul edilebileceği yanılgısıdır.
Bu makale; WhatsApp yazışmaları ve ekran görüntülerinin delil niteliğini, hukuka aykırı delil yasağını, özel hayatın ve haberleşmenin gizliliği ilkelerini, kişisel verilerin korunmasını ve cezai sorumluluk boyutunu tamamen özgün bir anlatımla ve mevzuat dayanaklarıyla ele almaktadır.
I. DİJİTAL DELİL KAVRAMI VE HUKUKİ NİTELİĞİ
Dijital delil; Elektronik ortamda üretilen, saklanan veya iletilen ve hukuki uyuşmazlıkların çözümünde kullanılan her türlü veriyi ifade eder. Cep telefonları,bilgisayarlar, tabletler ve bulut sistemleri bu delillerin kaynaklarıdır.
Ceza muhakemesinde delilin geçerliliği, CMK m.217 uyarınca hukuka uygun şekilde elde edilmesine bağlıdır. Nitekim CMK 217/2 : ‘’Yüklenen suç, hukuka uygun bir şekilde elde edilmiş her türlü delille ispat edilebilir.’’ Bu bağlamda WhatsApp yazışmaları da ancak hukuka uygun yöntemlerle elde edilmesi hâlinde delil niteliği kazanabilir.
II. WHATSAPP YAZIŞMALARININ DELİL OLARAK KULLANILABİLİRLİĞİ
WhatsApp yazışmalarının delil olarak değerlendirilmesinde temel ayrım, kişinin konuşmanın tarafı olup olmamasıdır.
Kişinin tarafı olduğu yazışmaları muhafaza etmesi ve yargı mercilerine sunması kural olarak hukuka uygundur. Buna karşılık, kişinin tarafı olmadığı yazışmaları gizlice ele geçirmesi, ekran görüntüsü alması veya paylaşması hukuka aykırıdır ve bu tür veriler delil olarak kullanılamaz.
III. EKRAN GÖRÜNTÜLERİ (SCREENSHOT) VE DELİL DEĞERİ
Ekran görüntüleri uygulamada en sık başvurulan dijital delillerden biridir. Ancak bu görüntüler teknik olarak kolayca değiştirilebilir, silinebilir veya manipüle edilebilir niteliktedir.
Bu nedenle ekran görüntüleri tek başına kesin delil olarak kabul edilmemekte, mutlaka cihaz incelemesi, adli bilişim raporu ve diğer delillerle desteklenmesi gerekmektedir.
IV. HUKUKA AYKIRI DELİL YASAĞI (CMK)
CezaMuhakemesi Kanunu m.206/2-a ve m.217/2 uyarınca hukuka aykırı şekilde elde edilen deliller reddedilir ve hükme esas alınamaz. Bu yasak mutlak niteliktedir.
Hukuka aykırı bir WhatsApp yazışması, dosyada bulunsa dahi mahkeme tarafından dikkate alınamaz.
V. ZEHİRLİ AĞACIN MEYVESİ İLKESİ
Hukuka aykırı şekilde elde edilen bir delilden türetilen diğer deliller de hukuka aykırıdır.Bu ilke, dijital deliller bakımından özellikle önem taşımaktadır.
Örneğin hukuka aykırı elde edilen bir WhatsApp mesajına dayanılarak alınan tanık beyanı da geçersiz olacaktır.
VI. ANAYASAL DAYANAKLAR
Anayasa m.20özel hayatın gizliliğini, m.22 ise haberleşme hürriyetini güvence altına almıştır. WhatsApp yazışmaları bu iki temel hakkın doğrudan koruma alanı içerisindedir.
Bu haklara aykırı şekilde elde edilen dijital veriler hukuka aykırı delil niteliğindedir.
VII. CEZA HUKUKU AÇISINDAN SORUMLULUK (TCK)
İzinsiz WhatsApp yazışması elde edilmesi ve paylaşılması TCK kapsamında suç teşkil edebilir.
TCK m.132 haberleşmenin gizliliğini ihlal suçunu, TCK m.134 özel hayatın gizliliğini ihlal suçunu, TCK m.135 ve 136 ise kişisel verilerin hukuka aykırı olarak kaydedilmesi ve ele geçirilmesini düzenlemektedir.
VIII. KİŞİSEL VERİLERİN KORUNMASI (KVKK)
WhatsApp mesajları kişisel veri niteliğindedir. KVKK m.4 uyarınca bu verilerin hukuka uygun, belirli ve meşru amaçlarla işlenmesi zorunludur.
Hukuka aykırı şekilde elde edilen mesajların kullanılması idari para cezası ve tazminat sorumluluğu doğurabilir.
IX. ADLİ BİLİŞİM VE BİLİRKİŞİ İNCELEMESİ
Dijital delillerin güvenilirliği, adli bilişim yöntemleriyle alınan cihaz imajları ve bilirkişi raporlarıyla sağlanır. Hash değerleri korunmadan elde edilen veriler güvenilir kabul edilmez.
Mahkemeler, WhatsApp yazışmalarının gerçekliğini tespit için çoğu zaman bilirkişi incelemesine başvurmaktadır.
X. UYGULAMAYA YÖNELİK AVUKATLIK STRATEJİSİ
Avukatların, müvekkillerini hukuka aykırı delil üretme riskine karşı uyarması zorunludur.Deliller mümkün olduğunca mahkeme kararıyla ve adli bilişim usullerine uygun şekilde toplanmalıdır.
SONUÇ
WhatsApp yazışmaları ve ekran görüntüleri, modern yargılamanın vazgeçilmez unsurları hâline gelmiş olsa da hukuka uygunluk şartı sağlanmadıkça delil olarak kullanılamaz. Hukuka aykırı deliller yalnızca davayı zayıflatmakla kalmayıp cezai ve hukuki sorumluluk da doğurabilir.
Bu nedenle dijital delil süreçlerinin uzman hukukçular tarafından yürütülmesi adil yargılanma hakkının ve hukukun üstünlüğünün bir gereğidir.
ANAHTAR KELİMELER: Ceza, avukat, hukuka aykırı delil, dijital delil, ekran görüntüsü